Menu

Maymun Deneyi

Son günlerde çok sık kullanılmaya başlanan bir kelime “Diren”. Bir anda hayatımızın orta yerine bir bomba gibi düştü. İnternette, televizyonda, gazetelerde, duvar yazılarında sürekli kullanılan bu fiil pek çoğumuz için yeni bir anlama geliyor.

İnsanlar neden direnir? Cevap belki de maymunlardadır.

Hollandalı bir primatolog ve etolog olan Franciscus Bernardus Maria “Frans” de Waal’ın kapuçin maymunları üstünde yaptığı bir deney var. Facebook üstünde sıkça paylaşılan bu videoda deneyin detayları anlatılıyor.
Özetle, yanyana kafeslerde tutulan iki maymuna basit bir görev veriyorlar. Kafese bırakılan taşı geri vermek. Ödül olarak önce her ikisine de salatalık veriliyor. Maymunlar hiç şikâyetsiz 25 kez tekrar eden görevi yerine getiriyor ve ödül (ödeme) yi kabul ediyorlar. Ancak sonra soldaki maymuna salatalık sağdakine üzüm verilmeye başlıyor. Adaletsizliği fark eden maymun sinirleniyor. Ve “diren”meye başlıyor. Verilen salatalıkları yemek yerine bakıcıya fırlatıyor, elini masaya vuruyor, kafesini sarsıyor…  Bu eylem ona hiçbir fayda sağlamıyor belki, hatta salatalıkları yemediği için zararda olduğu bile söylenebilir. Ancak yapılan haksızlığa, adaletsizliğe karşı isyan etmek, direnmek onun doğasında var. Frans de Waal yaptığı deneyde yaşanan durumu, şakayla karışık, Wall Street protestolarına benzetiyor.

Aynı deneyin tekrar edildiği bir başka videoda durum “bir prensip meselesi” olarak tanımlanıyor.

Bir kapuçin maymunu prensipleri için direniyor…

Bir başka deneyde Frans de Waal şempanzelere bir seçim yaptırıyor. Yine iki kafeste iki şempanze tutuluyor. Birinden iki puldan birini seçmesi isteniyor. Pullardan kırmızı olan seçildiğinde sadece seçen maymun yemek alıyor. Eğer yeşil pulu seçerse her iki maymun da yemek alıyor. Dolayısıyla, seçimleri yapan maymun için değişen hiçbirşey yok. O her iki durumda da yiyeceğe ulaşıyor. Ancak deney sonucunda %80 gibi bir oranla maymunlar yeşil pulu seçiyorlar. Böylece kendisi yemek yerken diğer maymunun aç kalmasına razı olmadıklarını gösteriyorlar.

Frans de Waal bu durumu primatlardaki “adaletlilik” (fairness) duygusu ile açıklıyor.

Kendilerine ve çevrelerine karşı yapılan haksızlıklara karşı direnmek bu canlıların doğasında var.

Pelin Hasanoğlu

0 Comments

Leave A Comment

Your email address will not be published.